Polscy archeolodzy w Kolorado

Sand Canyon, CO

Sand Canyon, autor: Greg Willis (Denver, USA), A?rA?dA�o: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ruin_(6329563912).jpg

Badania geofizyczne, specjalistycznA� fotogrametrycznA� dokumentacjA� rysunkowA� i fotograficznA� w obrA�bie siedmiu stanowisk archeologicznych w kanionach Rock Creek Canyon i Sand Canyon w amerykaA�skich stanie Kolorado wykonaA� zespA?A� archeologA?w pod kierunkiem dr. RadosA�awa Palonki z Instytutu Archeologii Uniwersytetu JagielloA�skiego w Krakowie.

W drugim sezonie badaA� Projektu Archeologicznego Sand Canyona��Castle Rock, ktA?ry odbyA� siA� w maju i czerwcu 2012 roku, kontynuowano sporzA�dzanie planA?w stanowisk, jak rA?wnieA? tradycyjnA� dokumentacjA� rysunkowA� i fotograficznA�, wykonywanA� takA?e z uA?yciem fotogrametrii. Zastosowano rA?wnieA? nieinwazyjne badania geofizyczne.

„Badania geofizyczne sA� niezwykle waA?nA� czA�A�ciA� dziaA�aA� projektu. PomagajA� w rekonstrukcji zasiA�gu i liczby budynkA?w na poszczegA?lnych stanowiskach, a tym samym mA?wiA� nam o demografii caA�ego zespoA�u osadniczego oraz sA� pomocA� w wytyczeniu potencjalnych i najbardziej obiecujA�cych miejsc pod przyszA�e badania wykopaliskowe” a�� uwaA?a dr Palonka, kierownik przedsiA�wziA�cia.

Trzy z tych XIII-wiecznych stanowisk sA� poA�oA?one w nawisach skalnych, na zachodnim zboczu kanionu Rock Creek. Obok nich na trudno dostA�pnej iglicy skalnej znajduje siA� takA?e wolno stojA�ca wieA?a. Natomiast pozostaA�e stanowiska poA�oA?one sA� we wschodniej czA�A�ci Sand Canyon, gA�A?wnego kanionu na tym obszarze, o dA�ugoA�ci ponad 11 km.

W kanionie Sand Canyon archeolodzy kontynuowali prace na stanowisku Mad Dog Tower, gdzie wykonano badania magnetometryczne, by zweryfikowaA� wczeA�niejsze ustalenia metodA� elektrooporowA�. W wyniku tych badaA� potwierdzono wczeA�niejsze przypuszczenia – wieA?a i podziemny budynek ceremonialno-uA?ytkowy kiva byA�y poA�A�czone podziemnym tunelem o dA�ugoA�ci prawie trzech metrA?w.

Polscy archeolodzy dotarli rA?wnieA? do jednego z najtrudniej dostA�pnych stanowisk klifowych w caA�ym zespole osadniczym. PoA�oA?one jest w nawisie skalnym na bardzo stromym stoku jednej z odnA?g wschodniej czA�A�ci kanionu Sand Canyon. Prowadzi do niego wA�ski szlak, ktA?ry moA?na pokonaA� tylko z uA?yciem sprzA�tu wspinaczkowego.

a�zStanowisko to jest typowym przykA�adem stanowisk kultury Pueblo z XIII wieku n.e. lokowanych w trudno dostA�pnych miejscach, najprawdopodobniej ze wzglA�dA?w obronnycha�? a�� uwaA?a dr Palonka.

Teoria o obronnym charakterze osady jest poparta przez obecnoA�A� oddalonej o kilkadziesiA�t metrA?w od stanowiska wieA?y, z ktA?rej widocznych jest kilka innych stanowisk lub wieA? poA�oA?onych obok nich. „WieA?a miaA�a prawdopodobnie bardzo duA?e znaczenie dla ludnoA�ci A?yjA�cej w osadzie, ze wzglA�du na moA?liwoA�A� ostrzegania przed ewentualnym zagroA?eniem” a�� przypuszcza archeolog.

Badania w kanionie Rock Creek Canyon skupiA�y siA� teA? wokA?A� stanowisk poA�oA?onych w jego zachodniej czA�A�ci. Analizowane byA�y miejsca poA�oA?one w niszach skalnych oraz jedna samotnie stojA�ca wieA?a. Jej najbardziej przypuszczalnA� funkcjA� byA�o przekazywania sygnaA�A?w i wiadomoA�ci pomiA�dzy kilkoma osadami w kanionie.

„WieA?a skA�adaA�a siA� z co najmniej dwA?ch pomieszczeA�. UdaA�o nam siA� takA?e ustaliA�, A?e stanowiA�a ona doskonaA�y punkt obserwacyjny, z ktA?rego widaA� byA�o przynajmniej piA�A� stanowisk poA�oA?onych w tej czA�A�ci kanionu, ktA?re z kolei nie byA�y widoczne jeden dla drugiego” a�� przekonuje badacz.

Jedno ze stanowisk poA�oA?one najbliA?ej wieA?y, The Gallery, dostarczyA�o ciekawych wynikA?w, jeA�li chodzi o dekoracjA� A�cian budynkA?w, ktA?re z reguA�y zachowujA� siA� doA�A� rzadko. WewnA�trz widoczne byA�y murale, na ktA?re skA�adajA� siA� rA?A?nokolorowe tynki i malowidA�a wykonane z gliny – dominujA� kolory biaA�y, A?A?A�ty i brunatno-czerwony. Na jednej ze A�cian zachowaA�y siA� przedstawienia geometryczne, gA�A?wnie kropki oraz schematycznie przedstawiony wA�A? i trzy indyki.

„Ikonografia tych przedstawieA� jest typowa dla kultury Pueblo: wA�A? w spoA�ecznoA�ciach Pueblo zwiA�zany jest z caA�A� sferA� mitA?w i legend, m.in. wiA�A?e siA� go z urodzajem i pA�odnoA�ciA� ziemi oraz A�wiatem podziemnym, natomiast udomowione przez Indian Pueblo juA? okoA�o VII wieku n.e. indyki rA?wnieA? bardzo czA�sto byA�y przedstawiane na muralach, ceramice oraz w sztuce naskalneja�? a�� wyjaA�nia dr Palonka.

WaA?nym elementem badaA� sezonu 2012 byA�a dokumentacja oraz wstA�pna analiza zarA?wno rytA?w, jak i malowideA� naskalnych. Z zespoA�u stanowisk badanych w ramach polskiego projektu znane sA� przedstawienia pojedynczych symboli, interpretowanych dziA�ki analizie indiaA�skiej tradycji ustnej, jako prawdopodobne przedstawienia symboli rodowych, jak teA? caA�e panele z rozbudowanymi przedstawieniami, np. walk.

„W czasie ostatniego sezonu na stanowisku The Gallery odkryliA�my wczeA�niej nieznane malowidA�a przedstawiajA�ce stylizowane postacie ludzkie o trA?jkA�tnych tuA�owiach malowane kolorem czerwonym i biaA�ym. Ta ikonografia jest typowa dla okresu archaicznego i przedstawia najprawdopodobniej szamanA?w” a�� mA?wi dr Palonka.

Projekt jest realizowany w regionie Mesa Verde w Kolorado, na PoA�udniowym Zachodzie USA, w kanionach Sand Canyon i Rock Creek Canyon naleA?A�cych do prawnie chronionego obszaru Canyons of the Ancient National Monument. W kanionach tych znajdujA� siA� pozostaA�oA�ci okoA�o czterdziestu maA�ych osad i jedno centrum osadnicze – Castle Rock Pueblo wzniesione i uA?ytkowane przez ludnoA�A� kultury Pueblo w XIII wieku n.e.

Jednym z gA�A?wnych celA?w badaA� projektu jest analiza i rekonstrukcja modelu osadniczego oraz przeA�ledzenie zmian spoA�eczno-kulturowych, jakie zaszA�y w kulturze Pueblo w XIII wieku n.e. Pod koniec tego stulecia nastA�piA� gwaA�towny upadek i caA�kowita migracja ludnoA�ci Pueblo na poA�udnie i poA�udniowy wschA?d.

A?rA?dA�o:A�www.naukawpolsce.pap.pl

PAP – Nauka w Polsce