4-Ollin, aztecka kreacja piątego słońca

 „Nie będzie przesadą nazwanie monolitu znajdującego się w Muzeum Narodowym najsłynniejszym i budzącym najwięcej kontrowersji zabytkiem dawnej Ameryki. Ponieważ ‘Aztecki Kalendarz’ od początku uważany był za osobliwy artefakt i obiekt jedyny w swoim rodzaju, zdania na jego temat były zawsze podzielone i silnie zróżnicowane”.

Herman Beyer, 1921 r.

Herman Beyer uległ pokusie zmierzenia się z zagadką Piedra del Sol1 z całą świadomością niebezpieczeństwa, jakie niesie ze sobą takie wyzwanie. Ja również przyznaję, że podjęcie próby nowego odczytania tego budzącego respekt monumentu, który doczekał się już tylu komentarzy, wiąże się z pewnym ryzykiem. Uważam jednak, że podejmowanie prób nowych interpretacji służy nauce i mam nadzieję, że pewnego dnia wśród nagromadzonych odpowiedzi odnajdziemy tę właściwą. Jeśli o mnie chodzi, to nigdy nie próbowałem świadomie „złamać” wielkiej tajemnicy Piedra del Sol. Przedstawione tu rozwiązanie przyszło do mnie w najbardziej nieoczekiwany sposób.

Czytając artykuł Susan Milbrath, w którym twierdzi ona, że Aztekowie obawiali się, iż ich świat ulegnie zniszczeniu wraz z zaćmieniem Słońca w dniu 4-Ollin (Milbrath 1980), z czystej ciekawości postanowiłem sprawdzić, kiedy mogłoby to nastąpić. Ku mojemu wielkiemu zaskoczeniu odkryłem, że taka data zaćmienia nie mogła się zdarzyć podczas całego panowania Azteków, poza tym, nie była możliwa przez okres 1040 lat, począwszy od roku 1040 n.e., a skończywszy na roku 2080 n.e.2. Było to dla mnie bardzo interesujące, ponieważ wiele źródeł historycznych umiejscawia początek piątego słońca Azteków mniej więcej w tym czasie, czyli w roku 1-Tochtli (1038) albo 2-Acatl (1039).

Kolejnym, oczywistym w tej sytuacji krokiem, było zbadanie możliwości wystąpienia zaćmień podczas poprzednich czterech słońc. Okazało się, że w trakcie poprzedniej ery (4-Atl) nie doszło do zaćmień od roku zerowego do roku 1040 n.e. Analogicznie, w kolejnych trzech wielkich przedziałach czasu zaćmienia nie mogły wystąpić w dniach: 4-Quiahuitl, 4-Ehecatl i 4-Ocelotl. Tak więc pierwsze słońce zaczęło się w roku 3119 p.n.e., podobnie jak początek liczenia w tablicy wenusjańskiej3 w Kodeksie Drezdeńskim (Dresden Codex4). Zdecydowanie wyglądało to na zbyt duży zbieg okoliczności. Powyższe obserwacje legły u podstaw nowej propozycji odczytania dat zapisanych na Piedra del Sol, którą przedstawiam do rozważenia moim kolegom.

Mam nadzieję, że pomimo ogromnej liczby interpretacji kamienia5, powszechnie nazywanego Piedra del Sol lub Calendario Azteca, proponowanie kolejnego rozwiązania nie będzie nadużyciem. Jedynym powodem, dla którego zdecydowałem się na publikację niniejszej hipotezy, dotyczącej monumentu, któremu poświęcono tak wiele badań i burzliwych dyskusji, jest nadzieja na wnikliwą i krytyczną lekturę ze strony moich kolegów.

Leyenda de los Soles, Historia de los Mexicanos por sus pinturas, Anales de Cuauhtitlán, Historia Tolteca-Chichimeca, Obras históricas Fernanda Alva Ixtlilxochitl i kilka innych źródeł zawierają informacje pokrywające się z tymi na Piedra del Sol odnośnie liczby i porządku kolejnych słońc w azteckiej kosmogonii. Możliwe jest, że ta przekazana w źródłach religijna kosmogonia, uważana za czysto mityczną, może przedstawiać także kosmologię – wiedzę o świecie, a przynajmniej jeden z jej aspektów – jej niewidzialną ramę, podstawowy cykl węzła orbity Księżyca6, pozwalający zrozumieć i opanować zjawisko zaćmień. Wydaje się, że kwestia lokalizacji stref zaćmień7 w 260-dniowym kalendarzu jest kluczem do zrozumienia mechanizmu tworzenia i niszczenia kolejnych słońc w kosmogonii Azteków.

[fragment z drugiego numeru Indigeny]

Przypisy

    1. Inne popularne nazwy to: Kamienny Kalendarz, Calendario Azteca, itp. W niniejszym tłumaczeniu stosowana będzie hiszpańskojęzyczna nazwa Piedra del Sol (Kamień Słońca) z uwagi na jej najczęstsze występowanie w publikacjach oraz najwierniejszy związek znaczeniowy z omawianym monumentem (przyp. tłum.).
    2. Używam równania Caso 584283, a wszystkie daty kalendarza europejskiego wyrażone są w kalendarzu gregoriańskim działającym wstecz lub proleptycznym.
    3. Strony 24, 46, 47, 48, 49 i 50 Kodeksu Drezdeńskiego zostały zidentyfikowane jako tablice astronomiczne bezpośrednio związane ze szczegółowymi obliczeniami dotyczącymi planety Wenus, m.in. jej pojawianiem się jako Gwiazdy Zarannej (przyp. tłum.).
    4. W dalszej części tekstu tłumacz stosował spolszczoną pisownię nazwy tego dzieła – Kodeks Drezdeński (przyp. tłum.).
    5. Przeszukując Internet, używając słów kluczowych, takich jak Piedra del Sol, Calendario Azteca itp., otrzymujemy pomiędzy setkami tysięcy a milionami wyników. Spośród 200-300 drukowanych artykułów i książek jedynie kilka może być czytane bez straty czasu.
    6. Punkty na sklepieniu niebieskim, w których plan płaszczyzny orbity Księżyca przecina płaszczyznę orbity Słońca (ekliptyki) (przyp. tłum.).

Bibliografia

    1. Agreda siostra Maria Joseph de, 1717: La Cite de Dieu, Brussels, Francois Foppens.
    2. Ayala Gabriel de, 1997: Apuntes de la nación Mexicana desde el ano 1243 hasta 1562, un texto inedito de Don Gabriel de Ayala, „Estudios de Cultura Nahuatl”, red. Librado Silva Galeana, nr 27, s. 395-404.
    3. Berlin Heinrich, 1947: Historia Tolteca-Chichimeca, Anales de Quauhtinchan, Mexico, Editorial Porrua.
    4. Beyer Herman, 1965a (1921): El llamado ‘Calendaro Azteca’, descripcion e interpretacion del cuauhxicalli de la ‘Casa de las Aguilas’, „El Mexico Antiguo”, nr 10, s. 110-121.
    5. Beyer Herman, 1965b (1921): El significado simbolico del perro en el Mexico antiguo, „El Mexico Antiguo”, nr 10, s. 440-443.
    6. Boturini Benaduci Lorenzo, 1990: Historia General de la America septerional, red. Manuel Ballesteros Gaibrois, Mexico, Universidad Nacional Autonoma de Mexico – Instituto de Investigaciones Historicas.
    7. Bowditch Charles P., 1910: The Numeration, Calendar System and Astronomical Knowledge of the Mayas, Cambridge, The University Press.
    8. Castillo Cristobal del, 1908: Fragmentos de la obra general sobre historia de los Mexicanos escrita en lingua nahuatl por Cristobal del Castillo a fines del siglo XVI, red. Francisco del Paso y Troncoso, Florence, Tipografia de Salvador Londi.
    9. Chavero Alfredo, 1886: La piedra del Sol, „Anales del Museo Nacional de Mexico”, nr 3.
    10. Chimalpahin Cuauhtlehuanitzin Domingo Franeisco de San Anton Munon, 1965: Relacions originales de Chalco Amaquemecan, red. Silvia Rendon, Mexico – Buenos Aires, Fondo de Cultura Economica.
    11. 1975: Codice Chimalpopoca: Anales de Cuauhtitlan y Leyenda de los Soles, red. Primo Feliciano Velazquez, Mexico, Universidad Nacional Autonoma de Mexico.
      Duran Fray Diego, 1951: Historia de las Indias de Nueva Espana y Islas de Tierra Firme, red. Jose Fernando Ramirez, Mexico, Editorial Nacional.
    12. Galindo Trejo Jesus, 1994: Arqueoastronomia en la America Antigua, Mexico, Equipo Sirius S. A. CONACYT.
    13. Garza Mercedes de la, 1997: El perro como simbolo religioso, „Estudios de Cultura Nahuatl”, nr 27, s. 112-133.
    14. Graulich Michel, 1987: Mythes et rituels du Mexique ancient prehispanique, Brussels, Palais des Academies.
    15. Graulich Michel, 1997: „Reflexiones sobre dos obras maestras del arte azteca: la Piedra del Calendario y el Teocalli de la Guerra Sagrada”, De Hombres y Dioses, red. Xavier Noguera, Alfredo Lopez Austin, Michoacan, El colegio de Michoacan, s. 155-207.
    16. 1965: Historia de los Mexicanos por sus Pinturas, w: Teogonia e historia de los Mexicanos. Tres opusculos del siglo XVI, red. Angel Maria Garibay Kintana, Mexico, Editorial Porrua, s. 21-90.
    17. Humbolt Alexander von, 1974: Vistas de las cordilleras y monumentos de los pueblos indigenas de America, red. Jaime Labastida, Mexico, Secretaria de Hacienda y Credito Publico.
    18. Icazbalceta Joaquin Garcia, 1886-92: Nueva coleccion de documentos para la Historia de Mexico, t. 5, Mexico, Andrade y Morales.
    19. Ixtlilxóchitl Fernando de Alva, 1975-7: Obras Históricas, red. Edmundo O’Gorman, t. 2, Mexico, Instituto de Investigaciones Historicas, Universidad Nacional Autonoma de Mexico.
    20. Lebeuf Arnold, 1995: “Astronomia en Xochicalco”, La Acropolis de Xochicalco, red. Javier Wimer, Cuernavaca, Instituto de Cultura Morelos, s. 211-287.
    21. Lebeuf Arnold, 2000: A cóż to jest moje ciało?, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, MCCXLVI, „Studia Religiologica”, nr 33, s. 151-172.
    22. Lebeuf Arnold, 2003: Les eclipses dans l’ancien Mexique, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
    23. Lebeuf Arnold, 2005: Dating the Five Sun sof Aztec cosmology, „Culture and Cosmos”, nr 8 (1-2), s. 183-194.
    24. León y Gama Antonio, 1979: “Descripción historica y cronologica de las dos piedras que con occasion del Nuevo empedrado que se esta formando en la plaza prinicipal de Mexico se hallaron en ella el ano de 1790”, w: Trabajos arqueologicos en el centro de la ciudad de Mexico, red. Eduardo Matos Moctezuma, Mexico, Instituto Nacional de Antropologia e Historia, s. 25-54.
    25. Lounsbury Floyd G., 1978: “Maya Numeration, Computation, and Calendrical Astronomy”, w: Dictionary of Scientific Biography, red. Charles C. Gillispie, t. 15 suppl., New York, Charles Seribner and Sons, s. 759-818.
    26. Lounsbury Floyd G., 1992: “A derivation of the Mayan to Julian calendar correlation from the Dresden Codex Venus Chronology”, w: The Sky in Mayan Literature, red. Anthony F. Aveni, Oxford, Oxford University Press, s. 184.
    27. Ludendorff Hans, 1930: Ueber die Entstehung der Tzolkin-Periode im Kalendar der Maya, Berlin, Preussischen Akad. Der Wissenschaft, Phys.-Math. Classe.
    28. Milbrath Susan, 1980: “Star Gods and Astronomy of the Aztecs”, w: La antropologia americanista en la actualidad. Homenaje a Raphael Girard, t. 1, Mexico, Editores Mexicanos Unidos, s. 289-303.
    29. Milbrath Susan, 1995: Eclipse Imagery in Mexica Sculpture of Central Mexico, „Vistas in Astronomy”, nr 39 (4), s. 479-502.
    30. Milbrath Susan, 1997: Decapited Lunar Goddesses in Aztec Art, Myth and Ritual, „Ancient Mesoamerica”, nr 8, s. 185-206.
    31. Navarrete Carlos, Heyden Doris, 1974: La cara central de la Piedra del Sol, una hipótesis, „Estudios de Cultura Nahuatl”, nr 11, s. 355-376.
    32. Nicholson Henry B., Quinones Keber Eloise, 1983: Art of Aztec Mexico: Treasures of Tenochtitlán, Washington D.C.: National Gallery of Arts.
    33. Noriega Raul, 1974: Interpretación matematico astronomica de la Piedra del Sol, Mexico.
    34. Orozco y Berra Manuel, 1880 (1978): Historia Antigua y de la conquista de Mexico, Mexico, Biblioteca Porrua.
    35. Palacios Juan, 1946: La Piedra del Sol, Mexico, Americae – Summa – Gemma.
    36. Paso y Troncoso Francisco del, 1882: Ensayos sobre simbolos cronológicos de los mexicanos, „Anales del Museo Nacional de Mexico”, nr 2.
    37. Sahagun Fray Bernardino de, 1950: Primeros memorials de Tepecopulco, red. Porfirio Aguirre, Mexico, Varga Rea.
    38. Sahagun Fray Bernandino de, 1950-1982: Florentine Codex: General History of the Things of New Spain, red. Arthur J. O. Anderson, Charles E. Dibble, Salt Lake City i Santa Fe, New Mexico, University of Utah Press and School of American Research.
    39. Spinder Herbert, 1930: Maya dates and what they reveal, Brooklyn, Brooklyn Institute of Arts and Sciences.
    40. Taube Karl A., 1997: “La vasija de pulque de Bilimek. Saber astral, calendario y cosmologia del posclasico tradio en el Mexico Central”, De Hombres y Dioses, red. Xavier Noguez, Alfredo López Austin, Michoacan, El Colegio de Michoacan, s. 109-155.
    41. Teeple John Edgar, 1930: Maya Astronomy, Carnegie Institution of Washington, publication, n˚403, Washington D.C., Carnegie Institution.
    42. Torquemada Fray Juan de, 1969: Monarquia Indiana, Mexico, Editorial Porrua.
    43. Veytia Mariano Fernandez de Echeverria, 1944: Historia Antigua de Mexico, Mexico, Editorial Porrua.

p style=”text-align: justify;”