4-Ollin, aztecka kreacja piA�tego sA�oA�ca

A�a�zNie bA�dzie przesadA� nazwanie monolitu znajdujA�cego siA� w Muzeum Narodowym najsA�ynniejszym i budzA�cym najwiA�cej kontrowersji zabytkiem dawnej Ameryki. PoniewaA? a�?Aztecki Kalendarza�� od poczA�tku uwaA?any byA� za osobliwy artefakt i obiekt jedyny w swoim rodzaju, zdania na jego temat byA�y zawsze podzielone i silnie zrA?A?nicowanea�?.

Herman Beyer, 1921 r.

Herman Beyer ulegA� pokusie zmierzenia siA� z zagadkA� Piedra del Sol1 z caA�A� A�wiadomoA�ciA� niebezpieczeA�stwa, jakie niesie ze sobA� takie wyzwanie. Ja rA?wnieA? przyznajA�, A?e podjA�cie prA?by nowego odczytania tego budzA�cego respekt monumentu, ktA?ry doczekaA� siA� juA? tylu komentarzy, wiA�A?e siA� z pewnym ryzykiem. UwaA?am jednak, A?e podejmowanie prA?b nowych interpretacji sA�uA?y nauce i mam nadziejA�, A?e pewnego dnia wA�rA?d nagromadzonych odpowiedzi odnajdziemy tA� wA�aA�ciwA�. JeA�li o mnie chodzi, to nigdy nie prA?bowaA�em A�wiadomie a�zzA�amaA�a�? wielkiej tajemnicy Piedra del Sol. Przedstawione tu rozwiA�zanie przyszA�o do mnie w najbardziej nieoczekiwany sposA?b.

CzytajA�c artykuA� Susan Milbrath, w ktA?rym twierdzi ona, A?e Aztekowie obawiali siA�, iA? ich A�wiat ulegnie zniszczeniu wraz z zaA�mieniem SA�oA�ca w dniu 4-Ollin (Milbrath 1980), z czystej ciekawoA�ci postanowiA�em sprawdziA�, kiedy mogA�oby to nastA�piA�. Ku mojemu wielkiemu zaskoczeniu odkryA�em, A?e taka data zaA�mienia nie mogA�a siA� zdarzyA� podczas caA�ego panowania AztekA?w, poza tym, nie byA�a moA?liwa przez okres 1040 lat, poczA�wszy od roku 1040 n.e., a skoA�czywszy na roku 2080 n.e.2. ByA�o to dla mnie bardzo interesujA�ce, poniewaA? wiele A?rA?deA� historycznych umiejscawia poczA�tek piA�tego sA�oA�ca AztekA?w mniej wiA�cej w tym czasie, czyli w roku 1-Tochtli (1038) albo 2-Acatl (1039).

Kolejnym, oczywistym w tej sytuacji krokiem, byA�o zbadanie moA?liwoA�ci wystA�pienia zaA�mieA� podczas poprzednich czterech sA�oA�c. OkazaA�o siA�, A?e w trakcie poprzedniej ery (4-Atl) nie doszA�o do zaA�mieA� od roku zerowego do roku 1040 n.e. Analogicznie, w kolejnych trzech wielkich przedziaA�ach czasu zaA�mienia nie mogA�y wystA�piA� w dniach: 4-Quiahuitl, 4-Ehecatl i 4-Ocelotl. Tak wiA�c pierwsze sA�oA�ce zaczA�A�o siA� w roku 3119 p.n.e., podobnie jak poczA�tek liczenia w tablicy wenusjaA�skiej3 w Kodeksie DrezdeA�skim (Dresden Codex4). Zdecydowanie wyglA�daA�o to na zbyt duA?y zbieg okolicznoA�ci. PowyA?sze obserwacje legA�y u podstaw nowej propozycji odczytania dat zapisanych na Piedra del Sol, ktA?rA� przedstawiam do rozwaA?enia moim kolegom.

Mam nadziejA�, A?e pomimo ogromnej liczby interpretacji kamienia5, powszechnie nazywanego Piedra del Sol lub Calendario Azteca, proponowanie kolejnego rozwiA�zania nie bA�dzie naduA?yciem. Jedynym powodem, dla ktA?rego zdecydowaA�em siA� na publikacjA� niniejszej hipotezy, dotyczA�cej monumentu, ktA?remu poA�wiA�cono tak wiele badaA� i burzliwych dyskusji, jest nadzieja na wnikliwA� i krytycznA� lekturA� ze strony moich kolegA?w.

Leyenda de los Soles, Historia de los Mexicanos por sus pinturas, Anales de CuauhtitlA?n, Historia Tolteca-Chichimeca, Obras histA?ricas Fernanda Alva Ixtlilxochitl i kilka innych A?rA?deA� zawierajA� informacje pokrywajA�ce siA� z tymi na Piedra del Sol odnoA�nie liczby i porzA�dku kolejnych sA�oA�c w azteckiej kosmogonii. MoA?liwe jest, A?e ta przekazana w A?rA?dA�ach religijna kosmogonia, uwaA?ana za czysto mitycznA�, moA?e przedstawiaA� takA?e kosmologiA� a�� wiedzA� o A�wiecie, a przynajmniej jeden z jej aspektA?w a�� jej niewidzialnA� ramA�, podstawowy cykl wA�zA�a orbity KsiA�A?yca6, pozwalajA�cy zrozumieA� i opanowaA� zjawisko zaA�mieA�. Wydaje siA�, A?e kwestia lokalizacji stref zaA�mieA�7 w 260-dniowym kalendarzu jest kluczem do zrozumienia mechanizmu tworzenia i niszczenia kolejnych sA�oA�c w kosmogonii AztekA?w.

[fragment z drugiego numeru Indigeny]

Przypisy

    1. Inne popularne nazwy to: Kamienny Kalendarz, Calendario Azteca, itp. W niniejszym tA�umaczeniu stosowana bA�dzie hiszpaA�skojA�zyczna nazwa Piedra del Sol (KamieA� SA�oA�ca) z uwagi na jej najczA�stsze wystA�powanie w publikacjach oraz najwierniejszy zwiA�zek znaczeniowy z omawianym monumentem (przyp. tA�um.).
    2. UA?ywam rA?wnania Caso 584283, a wszystkie daty kalendarza europejskiego wyraA?one sA� w kalendarzu gregoriaA�skim dziaA�ajA�cym wstecz lub proleptycznym.
    3. Strony 24, 46, 47, 48, 49 i 50 Kodeksu DrezdeA�skiego zostaA�y zidentyfikowane jako tablice astronomiczne bezpoA�rednio zwiA�zane ze szczegA?A�owymi obliczeniami dotyczA�cymi planety Wenus, m.in. jej pojawianiem siA� jako Gwiazdy Zarannej (przyp. tA�um.).
    4. W dalszej czA�A�ci tekstu tA�umacz stosowaA� spolszczonA� pisowniA� nazwy tego dzieA�a a�� Kodeks DrezdeA�ski (przyp. tA�um.).
    5. PrzeszukujA�c Internet, uA?ywajA�c sA�A?w kluczowych, takich jak Piedra del Sol, Calendario Azteca itp., otrzymujemy pomiA�dzy setkami tysiA�cy a milionami wynikA?w. SpoA�rA?d 200-300 drukowanych artykuA�A?w i ksiA�A?ek jedynie kilka moA?e byA� czytane bez straty czasu.
    6. Punkty na sklepieniu niebieskim, w ktA?rych plan pA�aszczyzny orbity KsiA�A?yca przecina pA�aszczyznA� orbity SA�oA�ca (ekliptyki) (przyp. tA�um.).

Bibliografia

    1. Agreda siostra Maria Joseph de, 1717: La Cite de Dieu, Brussels, Francois Foppens.
    2. Ayala Gabriel de, 1997: Apuntes de la naciA?n Mexicana desde el ano 1243 hasta 1562, un texto inedito de Don Gabriel de Ayala, a�zEstudios de Cultura Nahuatla�?, red. Librado Silva Galeana, nr 27, s. 395-404.
    3. Berlin Heinrich, 1947: Historia Tolteca-Chichimeca, Anales de Quauhtinchan, Mexico, Editorial Porrua.
    4. Beyer Herman, 1965a (1921): El llamado a�?Calendaro Aztecaa��, descripcion e interpretacion del cuauhxicalli de la a�?Casa de las Aguilasa��, a�zEl Mexico Antiguoa�?, nr 10, s. 110-121.
    5. Beyer Herman, 1965b (1921): El significado simbolico del perro en el Mexico antiguo, a�zEl Mexico Antiguoa�?, nr 10, s. 440-443.
    6. Boturini Benaduci Lorenzo, 1990: Historia General de la America septerional, red. Manuel Ballesteros Gaibrois, Mexico, Universidad Nacional Autonoma de Mexico a�� Instituto de Investigaciones Historicas.
    7. Bowditch Charles P., 1910: The Numeration, Calendar System and Astronomical Knowledge of the Mayas, Cambridge, The University Press.
    8. Castillo Cristobal del, 1908: Fragmentos de la obra general sobre historia de los Mexicanos escrita en lingua nahuatl por Cristobal del Castillo a fines del siglo XVI, red. Francisco del Paso y Troncoso, Florence, Tipografia de Salvador Londi.
    9. Chavero Alfredo, 1886: La piedra del Sol, a�zAnales del Museo Nacional de Mexicoa�?, nr 3.
    10. Chimalpahin Cuauhtlehuanitzin Domingo Franeisco de San Anton Munon, 1965: Relacions originales de Chalco Amaquemecan, red. Silvia Rendon, Mexico a�� Buenos Aires, Fondo de Cultura Economica.
    11. 1975: Codice Chimalpopoca: Anales de Cuauhtitlan y Leyenda de los Soles, red. Primo Feliciano Velazquez, Mexico, Universidad Nacional Autonoma de Mexico.
      Duran Fray Diego, 1951: Historia de las Indias de Nueva Espana y Islas de Tierra Firme, red. Jose Fernando Ramirez, Mexico, Editorial Nacional.
    12. Galindo Trejo Jesus, 1994: Arqueoastronomia en la America Antigua, Mexico, Equipo Sirius S. A. CONACYT.
    13. Garza Mercedes de la, 1997: El perro como simbolo religioso, a�zEstudios de Cultura Nahuatla�?, nr 27, s. 112-133.
    14. Graulich Michel, 1987: Mythes et rituels du Mexique ancient prehispanique, Brussels, Palais des Academies.
    15. Graulich Michel, 1997: a�zReflexiones sobre dos obras maestras del arte azteca: la Piedra del Calendario y el Teocalli de la Guerra Sagradaa�?, De Hombres y Dioses, red. Xavier Noguera, Alfredo Lopez Austin, Michoacan, El colegio de Michoacan, s. 155-207.
    16. 1965: Historia de los Mexicanos por sus Pinturas, w: Teogonia e historia de los Mexicanos. Tres opusculos del siglo XVI, red. Angel Maria Garibay Kintana, Mexico, Editorial Porrua, s. 21-90.
    17. Humbolt Alexander von, 1974: Vistas de las cordilleras y monumentos de los pueblos indigenas de America, red. Jaime Labastida, Mexico, Secretaria de Hacienda y Credito Publico.
    18. Icazbalceta Joaquin Garcia, 1886-92: Nueva coleccion de documentos para la Historia de Mexico, t. 5, Mexico, Andrade y Morales.
    19. IxtlilxA?chitl Fernando de Alva, 1975-7: Obras HistA?ricas, red. Edmundo Oa��Gorman, t. 2, Mexico, Instituto de Investigaciones Historicas, Universidad Nacional Autonoma de Mexico.
    20. Lebeuf Arnold, 1995: a�?Astronomia en Xochicalcoa�?, La Acropolis de Xochicalco, red. Javier Wimer, Cuernavaca, Instituto de Cultura Morelos, s. 211-287.
    21. Lebeuf Arnold, 2000: A cA?A? to jest moje ciaA�o?, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu JagielloA�skiego, MCCXLVI, a�zStudia Religiologicaa�?, nr 33, s. 151-172.
    22. Lebeuf Arnold, 2003: Les eclipses dans la��ancien Mexique, Wydawnictwo Uniwersytetu JagielloA�skiego, KrakA?w.
    23. Lebeuf Arnold, 2005: Dating the Five Sun sof Aztec cosmology, a�zCulture and Cosmosa�?, nr 8 (1-2), s. 183-194.
    24. LeA?n y Gama Antonio, 1979: a�?DescripciA?n historica y cronologica de las dos piedras que con occasion del Nuevo empedrado que se esta formando en la plaza prinicipal de Mexico se hallaron en ella el ano de 1790a�?, w: Trabajos arqueologicos en el centro de la ciudad de Mexico, red. Eduardo Matos Moctezuma, Mexico, Instituto Nacional de Antropologia e Historia, s. 25-54.
    25. Lounsbury Floyd G., 1978: a�?Maya Numeration, Computation, and Calendrical Astronomya�?, w: Dictionary of Scientific Biography, red. Charles C. Gillispie, t. 15 suppl., New York, Charles Seribner and Sons, s. 759-818.
    26. Lounsbury Floyd G., 1992: a�?A derivation of the Mayan to Julian calendar correlation from the Dresden Codex Venus Chronologya�?, w: The Sky in Mayan Literature, red. Anthony F. Aveni, Oxford, Oxford University Press, s. 184.
    27. Ludendorff Hans, 1930: Ueber die Entstehung der Tzolkin-Periode im Kalendar der Maya, Berlin, Preussischen Akad. Der Wissenschaft, Phys.-Math. Classe.
    28. Milbrath Susan, 1980: a�?Star Gods and Astronomy of the Aztecsa�?, w: La antropologia americanista en la actualidad. Homenaje a Raphael Girard, t. 1, Mexico, Editores Mexicanos Unidos, s. 289-303.
    29. Milbrath Susan, 1995: Eclipse Imagery in Mexica Sculpture of Central Mexico, a�zVistas in Astronomya�?, nr 39 (4), s. 479-502.
    30. Milbrath Susan, 1997: Decapited Lunar Goddesses in Aztec Art, Myth and Ritual, a�zAncient Mesoamericaa�?, nr 8, s. 185-206.
    31. Navarrete Carlos, Heyden Doris, 1974: La cara central de la Piedra del Sol, una hipA?tesis, a�zEstudios de Cultura Nahuatla�?, nr 11, s. 355-376.
    32. Nicholson Henry B., Quinones Keber Eloise, 1983: Art of Aztec Mexico: Treasures of TenochtitlA?n, Washington D.C.: National Gallery of Arts.
    33. Noriega Raul, 1974: InterpretaciA?n matematico astronomica de la Piedra del Sol, Mexico.
    34. Orozco y Berra Manuel, 1880 (1978): Historia Antigua y de la conquista de Mexico, Mexico, Biblioteca Porrua.
    35. Palacios Juan, 1946: La Piedra del Sol, Mexico, Americae a�� Summa a�� Gemma.
    36. Paso y Troncoso Francisco del, 1882: Ensayos sobre simbolos cronolA?gicos de los mexicanos, a�zAnales del Museo Nacional de Mexicoa�?, nr 2.
    37. Sahagun Fray Bernardino de, 1950: Primeros memorials de Tepecopulco, red. Porfirio Aguirre, Mexico, Varga Rea.
    38. Sahagun Fray Bernandino de, 1950-1982: Florentine Codex: General History of the Things of New Spain, red. Arthur J. O. Anderson, Charles E. Dibble, Salt Lake City i Santa Fe, New Mexico, University of Utah Press and School of American Research.
    39. Spinder Herbert, 1930: Maya dates and what they reveal, Brooklyn, Brooklyn Institute of Arts and Sciences.
    40. Taube Karl A., 1997: a�?La vasija de pulque de Bilimek. Saber astral, calendario y cosmologia del posclasico tradio en el Mexico Centrala�?, De Hombres y Dioses, red. Xavier Noguez, Alfredo LA?pez Austin, Michoacan, El Colegio de Michoacan, s. 109-155.
    41. Teeple John Edgar, 1930: Maya Astronomy, Carnegie Institution of Washington, publication, nEs403, Washington D.C., Carnegie Institution.
    42. Torquemada Fray Juan de, 1969: Monarquia Indiana, Mexico, Editorial Porrua.
    43. Veytia Mariano Fernandez de Echeverria, 1944: Historia Antigua de Mexico, Mexico, Editorial Porrua.

p style=”text-align: justify;”