Nativa 2011

Dziewczynki Indígenas w tradycyjnych strojach wykonanych z kory

Dziewczynki Indígenas w tradycyjnych strojach wykonanych z kory2

Nativa są corocznymi spotkaniami Indígenas1, tubylczych plemion zamieszkujących meksykański półwysep Baja Kalifornia (Półwysep Kalifornijski) oraz prezentacją ich kultury duchowej i materialnej. Tradycyjnie Nativa odbywają się w Ensenadzie, jednym z ważniejszych miast Kalifornii, a miejscem spotkań jest piękny bulwar nad zatoką Pacyfiku, chętnie odwiedzany przez mieszkańców oraz licznych turystów.

Nativa 2011 odbyły się piątego i szóstego sierpnia, gromadząc przedstawicieli wszystkich społeczności Indígenas Półwyspu Kalifornijskiego: PaiPai, Kumeyaay, Kiliwa i Cucapá (Wilken-Robertson 1997: 49-72). Te cztery indiańskie społeczności tubylcze, zamieszkujące północną część półwyspu, zaliczane są do szerszej wspólnoty Yuman i są blisko spokrewnione z Indianami z południa Kalifornii i Arizony, amerykańskich stanów graniczących z Meksykiem. Paipai skupieni są w Santa Catarina oraz San Isidro. Kumiai zamieszkują w czterech skupiskach: w San Antonio Necua, San Jose de la Zorra, La Huerta i Juntas de Neji. Cucapá zajmujący deltę rzeki Kolorado są głównie skupieni w El Mayor Cucapá, natomiast Kiliwa zasiedlają najbardziej na południe wysunięte Arroyo de Leon.

Ogólny widok Nativa 2011

Ogólny widok Nativa 2011

Horacio Goñzales Moncada, główny organizator festiwali Nativa z jednym z autorów (JB)

Horacio Goñzales Moncada, główny organizator festiwali Nativa z jednym z autorów (JB)

Organizatorem Nativa jest instytut CUNA (Instituto de Culturas Nativas de Baja California), zajmujący się tubylczą ludnością zamieszkującą półwysep Baja California oraz wielu wspomagających wolontariuszy. Motorem organizacyjnym Nativa jest Horacio Goñzales Moncada, dyrektor stowarzyszeń ADE SU i AU KA których misją jest podtrzymanie tubylczej kultury i pomoc w rozwoju społeczeństw Indígenas półwyspu Baja California (Moncada, Ceseña, Dryden 2008).

Spotkania Nativa, w swych założeniach, spełniają szereg ustalonych celów, wynikających z misji CUNA . Nativa są miejscem bezpośredniego kontaktu lokalnych władz meksykańskich oraz mieszkańców Ensenady z Indígenas. Nie zdarza się to zbyt często, ponieważ społeczności tubylcze żyją w odosobnionych, trudno dostępnych osadach, zagubionych na pustynnym, słabo zaludnionym półwyspie. Nativa to także forum, na którym niezwykle bogata kultura materialna Indígenas staje się dostępna dla ogółu i utwierdza się jako część dorobku kulturalnego Meksyku. Nativa stwarza dla Indígenas możliwości zarobku ze sprzedaży wyrobów ich rękodzieła. Trzeba bowiem pamiętać, że powszechne wśród Indígenas ubóstwo wynika w dużej części z trudności znalezienia jakiejkolwiek pracy z powodu lokalizacji ich osiedli z dala od miejsc stwarzających możliwości zatrudnienia.

Młode tancerki, uczestniczki Nativa 2011

Młode tancerki, uczestniczki Nativa 2011

Tubylcze danie z pustynnych przepiórek

Tubylcze danie z pustynnych przepiórek

Ubiegłoroczne Nativa, dwudniowy festiwal kultury duchowej i materialnej Indígenas, nie odbiegał zarówno formą, jak i popularnością od festiwali organizowanych w latach poprzednich. Jak co roku, cieszył się zainteresowaniem wśród mieszkańców Ensenady, których przewinęło się, według oceny organizatorów, ponad pięć tysięcy przez liczne stoiska i tereny wystawowe. Niestety, autorzy zauważyli wśród zwiedzających tylko nielicznych przyjezdnych ze Stanów Zjednoczonych, mimo względnej bliskości Ensenady do granicy i mimo unikalności festiwalu Nativa jako forum poznania kultury Indian. W tym miejscu należy podkreślić, że Nativa nie jest rodzajem pow-wow, popularnego w Stanach Zjednoczonych, rozrywkowego świętowania pierwotnych mieszkańców Ameryki. Nativa są wciąż bardzo autentycznym, bezpośrednim i osobistym spotkaniem z pierwotnymi mieszkańcami tej części świata.

W czasie Nativa 2011 zaprezentowano Kuri-Kuri, odbyły się targi rękodzieła, można było obejrzeć wystawę poglądową o tradycyjnej sztuce ludów tubylczych Półwyspu Kalifornijskiego. Odbył się też konkurs na najciekawsze wyroby ich rękodzieła. Ponadto można było zapoznać się z językiem Paipai, Kumiai, Kiliwa i Cucapá, a także z ich typową kuchnią.

Ozdobne kołnierze Cucapá ze szklanych koralików

Ozdobne kołnierze Cucapá ze szklanych koralików

Kuri-Kuri (Barankiewicz 2009: 297-303) to tradycyjne spotkanie Indígenas z Baja California, w czasie którego kobiety oraz dziewczynki Paipai, Kumiai, Kiliwa i Cucapá tańczą wspólnie do rytmicznych dźwięków grzechotek, na których rytm wybijają wyłącznie mężczyźni, stojący lub siedzący przodem do tańczących. Taniec Inídgenas ma charakter tańca chodzonego, w czasie którego rzędy tańczących poruszają się rytmicznie do przodu i do tyłu ściśle określonymi krokami. Zwykle tańcom towarzyszy, oprócz dźwięku grzechotek, śpiew pojedynczego śpiewaka, wykonywany wyłącznie w języku tubylczym (Massey 1949: 272-307), który jest prawie identyczny dla wszystkich czterech tubylczych grup: Paipai, Kumiai, Kiliwa i Cucapá. Zarówno śpiewy, jak i tańce, co warte jest podkreślenia, są pozbawione jakichkolwiek wpływów kultury hiszpańskiej czy meksykańskiej. W czasie Nativa 2011 tańczyło około trzydziestu kobiet i dzieci, ale tylko pewna ich część w tradycyjnych strojach w tym również w strojach wykonanych z pasków kory, które Indígenas stosowali zanim zaakceptowali wpływy europejskie.

Koszyki z  wizerunkami grzechotnika i jaszczurki

Koszyki z wizerunkami grzechotnika i jaszczurki

Tradycyjny sposób tańczenia w czasie Kuri-Kuri

Tradycyjny sposób tańczenia w czasie Kuri-Kuri

Znaczną część przestrzeni przeznaczonej na Nativa 2011 zajmował targ z licznymi straganami, na których twórcy prezentowali i sprzedawali własne wyroby rękodzielnicze. Wśród nich przeważały piękne w swej prostocie wyroby ceramiczne oraz różnorodne koszyki. O ile wyroby ceramiczne Indígenas są bardzo surowe, bez polewy i zdobień (Barankiewicz,  Barankiewicz, 2009: 305-316), to koszyki są często zdobione motywami geometrycznymi, wizerunkami zwierząt czy postaciami ludzi. Sprzedawano także łuki i strzały, wciąż używane w polowaniach na pustynne zwierzęta, tradycyjne grzechotki używane w czasie Kuri-Kuri oraz biżuterię wykonaną z materiałów dostępnych na pustyni, np. nasion lokalnych roślin. Cucapá, którzy specjalizują się w wyrobach ze szklanych koralików, prezentowali piękne i charakterystyczne, dla strojów tej grupy, ażurowe wielokolorowe koralikowe kołnierze.

Stragany z rękodziełem Indigenas

Stragany z rękodziełem Indigenas

Rzeźba w kamieniu nie należała do tradycyjnej sztuki Indígenas Półwyspu Kalifornijskiego. Toteż tylko jeden z tubylczych artystów wykonuje obecnie rzeźbę w miękkim miejscowym kamieniu. W czasie Nativa 2011 pokazywał swój warsztat i rzeźbił głównie postacie ludzi i zwierząt, które pokrywał bezbarwnym lakierem.

Ciekawą częścią Nativa 2011 była wystawa, na której pokazano historyczne okazy tradycyjnej ceramiki, koszyków, żaren do mielenia nasion, wyrobów ze skóry oraz wystawa fotografii przedstawiających twarze Indígenas i ich codzienne życie.

Muzycy grający na grzechotkach w czasie Kuri-Kuri

Muzycy grający na grzechotkach w czasie Kuri-Kuri

Typowa kuchnia społeczności tubylczej Półwyspu Kalifornijskiego była również prezentowana na Nativa 2011. Można było skosztować pieczone dzikie przepiórki, placki kukurydziane, lemoniadę z różnego rodzaju owoców zbieranych na pustyni, czy też nasiona chia z pustynnej szałwi.

Teresa Castro z Santa Catarina (Paipai) i jej ceramika

Teresa Castro z Santa Catarina (Paipai) i jej ceramika

Festiwal Nativa jest wyjątkowym wydarzeniem dla wszystkich zainteresowanych kulturą duchową i materialną, a także współczesnym życiem Indian, tubylczych mieszkańców Ameryki. Nativa jest również unikalnym miejscem dla kolekcjonerów rękodzieła Indígenas półwyspu Baja California, gdzie mogą zdobyć ich autentyczne wyroby, jakich nie znajdą w sklepach Ensenady czy innych miast Baja California, oferujących miejscową sztukę ludową. Drugim godnym uwagi miejscem prezentacji sztuki Indgenas na półwyspie

 

Rzeźba w kamieniu

Rzeźba w kamieniu

Plakat Nativa 2011LBaja California, regularnie odwiedzanym przez autorów, jest doroczny targ, zwykle odbywający się wiosną, w San Antonio Necuas, wsi zamieszkanej przez Kumiai. W San Antonio Necua, w niezwykłej scenerii pustynnych wzgórz, atmosfera Kuri-Kuri jest zupełnie inna. Jest ona głębsza niż w czasie odbywającego się w miejskiej scenerii festiwalu Nativa i zostawia niezapomniane wrażenie autentyzmu nawet na postronnych widzach.

 

 Przypisy:

  1. W tekście użyto hiszpańskojęzyczną nazwę Indígenas, która obok Nativos jest używana dla określenia ludów tubylczych („Indian”) w Meksyku. W Meksyku nie używa się określenia Indianin. W Stanach Zjednoczonych odchodzi się od nazewnictwa Indianin, Indianie i coraz częściej stosuje się określenie Native American.
  2. Wszystkie fotografie zamieszczone w tekście zostały wykonane przez autorów w czasie Nativa 2011.

Bibliografia:

  1. Barankiewicz Jerzy, 2009: Kuri-Kuri Indian z Półwyspu Kalifornijskiego w Meksyku, [w:] Indianie Kalinago i inni. Referaty Seminariów Antropologicznych 2001-2008, red. Wala Andrzej J.R., Baliszewska Krystyna, PAE S/PATE – TIPI, Atlantic City – Wielichowo, s. 297-303.
  2. Barankiewicz Jerzy, Barankiewicz Jan 2009: Ceramika Indian z Półwyspu Kalifornijskiego w Meksyku, [w:] Indianie Kalinago i inni. Referaty Seminariów Antropologicznych 2001-2008, red. Wala Andrzej J.R., Baliszewska Krystyna, PAE S/PATE – TIPI, Atlantic City –Wielichowo, s. 305-316.
  3. Massey William C. 1949: Tribes and Languages of Baja California, „Southwestern Journal of Antropology”, nr 3. (zima 1949), s. 344-359.
  4. Moncada Horacio Gonzãlez, Cesna Jav ier, Dryden Steve 2008: Kumiai:Building a Better Future, Auka: Communication from the Native People of Baja California, „Baja Times”, t. XXX, nr 91 (październik), s. 16-31.
  5. Wilken-Robertson Michael 1997: Indigenous Groups of Baja California and The Environment. In The US- -Mexican Border Environment: Tribal Environmental Issues of the Border Region, San Diego.