Nativa 2011

Dziewczynki IndA�genas w tradycyjnych strojach wykonanych z kory

Dziewczynki IndA�genas w tradycyjnych strojach wykonanych z kory2

Nativa sA� corocznymi spotkaniami IndA�genas1, tubylczych plemion zamieszkujA�cych meksykaA�ski pA?A�wysep Baja Kalifornia (PA?A�wysep Kalifornijski) oraz prezentacjA� ich kultury duchowej i materialnej. Tradycyjnie Nativa odbywajA� siA� w Ensenadzie, jednym z waA?niejszych miast Kalifornii, a miejscem spotkaA� jest piA�kny bulwar nad zatokA� Pacyfiku, chA�tnie odwiedzany przez mieszkaA�cA?w oraz licznych turystA?w.

Nativa 2011 odbyA�y siA� piA�tego i szA?stego sierpnia, gromadzA�c przedstawicieli wszystkich spoA�ecznoA�ci IndA�genas PA?A�wyspu Kalifornijskiego: PaiPai, Kumeyaay, Kiliwa i CucapA? (Wilken-Robertson 1997: 49-72). Te cztery indiaA�skie spoA�ecznoA�ci tubylcze, zamieszkujA�ce pA?A�nocnA� czA�A�A� pA?A�wyspu, zaliczane sA� do szerszej wspA?lnoty Yuman i sA� blisko spokrewnione z Indianami z poA�udnia Kalifornii i Arizony, amerykaA�skich stanA?w graniczA�cych z Meksykiem. Paipai skupieni sA� w Santa Catarina oraz San Isidro. Kumiai zamieszkujA� w czterech skupiskach: w San Antonio Necua, San Jose de la Zorra, La Huerta i Juntas de Neji. CucapA? zajmujA�cy deltA� rzeki Kolorado sA� gA�A?wnie skupieni w El Mayor CucapA?, natomiast Kiliwa zasiedlajA� najbardziej na poA�udnie wysuniA�te Arroyo de Leon.

OgA?lny widok Nativa 2011

OgA?lny widok Nativa 2011

Horacio GoA�zales Moncada, gA�A?wny organizator festiwali Nativa z jednym z autorA?w (JB)

Horacio GoA�zales Moncada, gA�A?wny organizator festiwali Nativa z jednym z autorA?w (JB)

Organizatorem Nativa jest instytut CUNA (Instituto de Culturas Nativas de Baja California), zajmujA�cy siA� tubylczA� ludnoA�ciA� zamieszkujA�cA� pA?A�wysep Baja California oraz wielu wspomagajA�cych wolontariuszy. Motorem organizacyjnym Nativa jest Horacio GoA�zales Moncada, dyrektor stowarzyszeA� ADE SU i AU KA ktA?rych misjA� jest podtrzymanie tubylczej kultury i pomoc w rozwoju spoA�eczeA�stw IndA�genas pA?A�wyspu Baja California (Moncada, CeseA�a, Dryden 2008).

Spotkania Nativa, w swych zaA�oA?eniach, speA�niajA� szereg ustalonych celA?w, wynikajA�cych z misji CUNA . Nativa sA� miejscem bezpoA�redniego kontaktu lokalnych wA�adz meksykaA�skich oraz mieszkaA�cA?w Ensenady z IndA�genas. Nie zdarza siA� to zbyt czA�sto, poniewaA? spoA�ecznoA�ci tubylcze A?yjA� w odosobnionych, trudno dostA�pnych osadach, zagubionych na pustynnym, sA�abo zaludnionym pA?A�wyspie. Nativa to takA?e forum, na ktA?rym niezwykle bogata kultura materialna IndA�genas staje siA� dostA�pna dla ogA?A�u i utwierdza siA� jako czA�A�A� dorobku kulturalnego Meksyku. Nativa stwarza dla IndA�genas moA?liwoA�ci zarobku ze sprzedaA?y wyrobA?w ich rA�kodzieA�a. Trzeba bowiem pamiA�taA�, A?e powszechne wA�rA?d IndA�genas ubA?stwo wynika w duA?ej czA�A�ci z trudnoA�ci znalezienia jakiejkolwiek pracy z powodu lokalizacji ich osiedli z dala od miejsc stwarzajA�cych moA?liwoA�ci zatrudnienia.

MA�ode tancerki, uczestniczki Nativa 2011

MA�ode tancerki, uczestniczki Nativa 2011

Tubylcze danie z pustynnych przepiA?rek

Tubylcze danie z pustynnych przepiA?rek

UbiegA�oroczne Nativa, dwudniowy festiwal kultury duchowej i materialnej IndA�genas, nie odbiegaA� zarA?wno formA�, jak i popularnoA�ciA� od festiwali organizowanych w latach poprzednich. Jak co roku, cieszyA� siA� zainteresowaniem wA�rA?d mieszkaA�cA?w Ensenady, ktA?rych przewinA�A�o siA�, wedA�ug oceny organizatorA?w, ponad piA�A� tysiA�cy przez liczne stoiska i tereny wystawowe. Niestety, autorzy zauwaA?yli wA�rA?d zwiedzajA�cych tylko nielicznych przyjezdnych ze StanA?w Zjednoczonych, mimo wzglA�dnej bliskoA�ci Ensenady do granicy i mimo unikalnoA�ci festiwalu Nativa jako forum poznania kultury Indian. W tym miejscu naleA?y podkreA�liA�, A?e Nativa nie jest rodzajem pow-wow, popularnego w Stanach Zjednoczonych, rozrywkowego A�wiA�towania pierwotnych mieszkaA�cA?w Ameryki. Nativa sA� wciA�A? bardzo autentycznym, bezpoA�rednim i osobistym spotkaniem z pierwotnymi mieszkaA�cami tej czA�A�ci A�wiata.

W czasie Nativa 2011 zaprezentowano Kuri-Kuri, odbyA�y siA� targi rA�kodzieA�a, moA?na byA�o obejrzeA� wystawA� poglA�dowA� o tradycyjnej sztuce ludA?w tubylczych PA?A�wyspu Kalifornijskiego. OdbyA� siA� teA? konkurs na najciekawsze wyroby ich rA�kodzieA�a. Ponadto moA?na byA�o zapoznaA� siA� z jA�zykiem Paipai, Kumiai, Kiliwa i CucapA?, a takA?e z ich typowA� kuchniA�.

Ozdobne koA�nierze CucapA? ze szklanych koralikA?w

Ozdobne koA�nierze CucapA? ze szklanych koralikA?w

Kuri-Kuri (Barankiewicz 2009: 297-303) to tradycyjne spotkanie IndA�genas z Baja California, w czasie ktA?rego kobiety oraz dziewczynki Paipai, Kumiai, Kiliwa i CucapA? taA�czA� wspA?lnie do rytmicznych dA?wiA�kA?w grzechotek, na ktA?rych rytm wybijajA� wyA�A�cznie mA�A?czyA?ni, stojA�cy lub siedzA�cy przodem do taA�czA�cych. Taniec InA�dgenas ma charakter taA�ca chodzonego, w czasie ktA?rego rzA�dy taA�czA�cych poruszajA� siA� rytmicznie do przodu i do tyA�u A�ciA�le okreA�lonymi krokami. Zwykle taA�com towarzyszy, oprA?cz dA?wiA�ku grzechotek, A�piew pojedynczego A�piewaka, wykonywany wyA�A�cznie w jA�zyku tubylczym (Massey 1949: 272-307), ktA?ry jest prawie identyczny dla wszystkich czterech tubylczych grup: Paipai, Kumiai, Kiliwa i CucapA?. ZarA?wno A�piewy, jak i taA�ce, co warte jest podkreA�lenia, sA� pozbawione jakichkolwiek wpA�ywA?w kultury hiszpaA�skiej czy meksykaA�skiej. W czasie Nativa 2011 taA�czyA�o okoA�o trzydziestu kobiet i dzieci, ale tylko pewna ich czA�A�A� w tradycyjnych strojach w tym rA?wnieA? w strojach wykonanych z paskA?w kory, ktA?re IndA�genas stosowali zanim zaakceptowali wpA�ywy europejskie.

Koszyki z  wizerunkami grzechotnika i jaszczurki

Koszyki z wizerunkami grzechotnika i jaszczurki

Tradycyjny sposA?b taA�czenia w czasie Kuri-Kuri

Tradycyjny sposA?b taA�czenia w czasie Kuri-Kuri

ZnacznA� czA�A�A� przestrzeni przeznaczonej na Nativa 2011 zajmowaA� targ z licznymi straganami, na ktA?rych twA?rcy prezentowali i sprzedawali wA�asne wyroby rA�kodzielnicze. WA�rA?d nich przewaA?aA�y piA�kne w swej prostocie wyroby ceramiczne oraz rA?A?norodne koszyki. O ile wyroby ceramiczne IndA�genas sA� bardzo surowe, bez polewy i zdobieA� (Barankiewicz,A� Barankiewicz, 2009: 305-316), to koszyki sA� czA�sto zdobione motywami geometrycznymi, wizerunkami zwierzA�t czy postaciami ludzi. Sprzedawano takA?e A�uki i strzaA�y, wciA�A? uA?ywane w polowaniach na pustynne zwierzA�ta, tradycyjne grzechotki uA?ywane w czasie Kuri-Kuri oraz biA?uteriA� wykonanA� z materiaA�A?w dostA�pnych na pustyni, np. nasion lokalnych roA�lin. CucapA?, ktA?rzy specjalizujA� siA� w wyrobach ze szklanych koralikA?w, prezentowali piA�kne i charakterystyczne, dla strojA?w tej grupy, aA?urowe wielokolorowe koralikowe koA�nierze.

Stragany z rA�kodzieA�em Indigenas

Stragany z rA�kodzieA�em Indigenas

RzeA?ba w kamieniu nie naleA?aA�a do tradycyjnej sztuki IndA�genas PA?A�wyspu Kalifornijskiego. ToteA? tylko jeden z tubylczych artystA?w wykonuje obecnie rzeA?bA� w miA�kkim miejscowym kamieniu. W czasie Nativa 2011 pokazywaA� swA?j warsztat i rzeA?biA� gA�A?wnie postacie ludzi i zwierzA�t, ktA?re pokrywaA� bezbarwnym lakierem.

CiekawA� czA�A�ciA� Nativa 2011 byA�a wystawa, na ktA?rej pokazano historyczne okazy tradycyjnej ceramiki, koszykA?w, A?aren do mielenia nasion, wyrobA?w ze skA?ry oraz wystawa fotografii przedstawiajA�cych twarze IndA�genas i ich codzienne A?ycie.

Muzycy grajA�cy na grzechotkach w czasie Kuri-Kuri

Muzycy grajA�cy na grzechotkach w czasie Kuri-Kuri

Typowa kuchnia spoA�ecznoA�ci tubylczej PA?A�wyspu Kalifornijskiego byA�a rA?wnieA? prezentowana na Nativa 2011. MoA?na byA�o skosztowaA� pieczone dzikie przepiA?rki, placki kukurydziane, lemoniadA� z rA?A?nego rodzaju owocA?w zbieranych na pustyni, czy teA? nasiona chia z pustynnej szaA�wi.

Teresa Castro z Santa Catarina (Paipai) i jej ceramika

Teresa Castro z Santa Catarina (Paipai) i jej ceramika

Festiwal Nativa jest wyjA�tkowym wydarzeniem dla wszystkich zainteresowanych kulturA� duchowA� i materialnA�, a takA?e wspA?A�czesnym A?yciem Indian, tubylczych mieszkaA�cA?w Ameryki. Nativa jest rA?wnieA? unikalnym miejscem dla kolekcjonerA?w rA�kodzieA�a IndA�genas pA?A�wyspu Baja California, gdzie mogA� zdobyA� ich autentyczne wyroby, jakich nie znajdA� w sklepach Ensenady czy innych miast Baja California, oferujA�cych miejscowA� sztukA� ludowA�. Drugim godnym uwagi miejscem prezentacji sztuki Indgenas na pA?A�wyspie

 

RzeA?ba w kamieniu

RzeA?ba w kamieniu

Plakat Nativa 2011LBaja California, regularnie odwiedzanym przez autorA?w, jest doroczny targ, zwykle odbywajA�cy siA� wiosnA�, w San Antonio Necuas, wsi zamieszkanej przez Kumiai. W San Antonio Necua, w niezwykA�ej scenerii pustynnych wzgA?rz, atmosfera Kuri-Kuri jest zupeA�nie inna. Jest ona gA�A�bsza niA? w czasie odbywajA�cego siA� w miejskiej scenerii festiwalu Nativa i zostawia niezapomniane wraA?enie autentyzmu nawet na postronnych widzach.

 

A�Przypisy:

  1. W tekA�cie uA?yto hiszpaA�skojA�zycznA� nazwA� IndA�genas, ktA?ra obok Nativos jest uA?ywana dla okreA�lenia ludA?w tubylczych (a�zIndiana�?) w Meksyku. W Meksyku nie uA?ywa siA� okreA�lenia Indianin. W Stanach Zjednoczonych odchodzi siA� od nazewnictwa Indianin, Indianie i coraz czA�A�ciej stosuje siA� okreA�lenie Native American.
  2. Wszystkie fotografie zamieszczone w tekA�cie zostaA�y wykonane przez autorA?w w czasie Nativa 2011.

Bibliografia:

  1. Barankiewicz Jerzy, 2009: Kuri-Kuri Indian z PA?A�wyspu Kalifornijskiego w Meksyku, [w:] Indianie Kalinago i inni. Referaty SeminariA?w Antropologicznych 2001-2008, red. Wala Andrzej J.R., Baliszewska Krystyna, PAE S/PATE a�� TIPI, Atlantic City a�� Wielichowo, s. 297-303.
  2. Barankiewicz Jerzy, Barankiewicz Jan 2009: Ceramika Indian z PA?A�wyspu Kalifornijskiego w Meksyku, [w:] Indianie Kalinago i inni. Referaty SeminariA?w Antropologicznych 2001-2008, red. Wala Andrzej J.R., Baliszewska Krystyna, PAE S/PATE a�� TIPI, Atlantic City a��Wielichowo, s. 305-316.
  3. Massey William C. 1949: Tribes and Languages of Baja California, a�zSouthwestern Journal of Antropologya�?, nr 3. (zima 1949), s. 344-359.
  4. Moncada Horacio GonzA?lez, Cesna Jav ier, Dryden Steve 2008: Kumiai:Building a Better Future, Auka: Communication from the Native People of Baja California, a�zBaja Timesa�?, t. XXX, nr 91 (paA?dziernik), s. 16-31.
  5. Wilken-Robertson Michael 1997: Indigenous Groups of Baja California and The Environment. In The US- -Mexican Border Environment: Tribal Environmental Issues of the Border Region, San Diego.