Archiwa tagu: costumbre

Między tradycją a zobowiązaniem. Wprowadzenie do systemu funkcji xukurikate

Moni­ka Perun
rece­ived: 21.05.2018 | publi­shed onli­ne: 14.08.2019
Link skró­co­ny: http://tiny.cc/dfu6az

W trak­cie każ­de­go z poby­tów wśród gru­py etnicz­nej Wixári­ka [1] ze wspól­no­ty (comu­ni­dad) San Andrès Coha­mia­ta wie­lo­krot­nie wyła­niał się wątek funk­cji car­go [2] . W szcze­gól­no­ści zasta­na­wia­ją­ca była kore­la­cja mię­dzy roz­po­zna­niem przy­czy­ny fak­tycz­nej lub poten­cjal­nej cho­ro­by a otrzy­ma­niem car­go. Jeden z infor­ma­to­rów w jed­nym wywia­dzie wyznał mi, że stwier­dzo­no u nie­go cukrzy­cę, mają­cą według nie­go zwią­zek odmo­wą przy­ję­cia jed­nej z naj­waż­niej­szych funk­cji xuku­ri­ka­te, któ­ra zosta­ła mu przy­dzie­lo­na i któ­rą miał­by pia­sto­wać w nad­cho­dzą­cym pię­cio­let­nim cyklu w jed­nym z tuki­te [3] – ośrod­ku cere­mo­nial­nym comu­ni­dad San Andrès Coha­mia­ta. Infor­ma­tor, chcąc zary­so­wać kon­tekst wyda­rzeń i wska­zać przy­czy­ny cho­ro­by, odwo­ły­wał się do zna­cze­nia tra­dy­cji (costum­bre [4]), zobo­wią­za­nia (com­pro­mi­so) oraz cho­ro­by będą­cej kon­se­kwen­cją nie­wy­peł­nie­nia zobo­wią­za­nia bądź zna­kiem odwo­łu­ją­cym się do koniecz­no­ści jego wypeł­nie­nia. Inny­mi sło­wy – przy­ję­cia na sie­bie car­go, pod­ję­cia się misji powie­rzo­nej przez spo­łecz­ność.

Temat car­go jest klu­czo­wy dla zro­zu­mie­nia pew­nych zależ­no­ści mię­dzy kon­tek­stem kul­tu­ro­wym, stra­ty­fi­ka­cją spo­łecz­ną, podzia­łem wła­dzy a inter­pre­ta­cją przy­czyn nie­któ­rych cho­rób wśród Wixa­ri­ta­ri. Bada­nia z zakre­su psy­cho­lo­gii trans­kul­tu­ro­wej coraz sil­niej kła­dą nacisk na koniecz­ność uwzględ­nie­nia kon­tek­stu spo­łecz­ne­go i uwa­run­ko­wań kul­tu­ro­wych, któ­rych pomi­nię­cie impli­ku­je powierz­chow­ną inter­pre­ta­cję zacho­wań i moty­wa­cji jed­no­stek, a klu­czo­wą kwe­stią jest dostrze­że­nie i zro­zu­mie­nie wystę­pu­ją­cych mię­dzy nimi zależ­no­ści.

Inten­cją niniej­sze­go arty­ku­łu jest przy­bli­że­nie tema­tu car­go, roz­pa­try­wa­ne­go w kon­tek­ście sys­te­mu funk­cji (siste­ma de car­gos) xuku­ri­ka­te Wixári­ka, w celu przed­sta­wie­nia w zary­sie sys­te­mu warun­ku­ją­ce­go prze­trwa­nie tra­dy­cji kul­tu­ro­wej (costum­bre) niniej­szej gru­py etnicz­nej, opar­tej na zobo­wią­za­niu (com­pro­mi­so). Warun­kiem wywią­za­nia się z zobo­wią­zań wyni­ka­ją­cych z tra­dy­cji jest m.in. prze­ję­cie na sie­bie odpo­wie­dzial­no­ści, pod­ję­cie się misji poprzez akcep­ta­cję oraz wypeł­nie­nie funk­cji (car­go), będą­cej zara­zem gwa­ran­tem indy­wi­du­al­ne­go, jak i kolek­tyw­ne­go bez­pie­czeń­stwa. Akcep­ta­cja car­go jest rze­ko­mo dobro­wol­na, jed­nak poten­cjal­ne kon­se­kwen­cje zwią­za­ne z odrzu­ce­niem przy­dzie­lo­ne­go sta­no­wi­ska lub nie­peł­ne wypeł­nie­nie funk­cji ponie­kąd zmu­sza­ją do wywią­za­nia się z tego trud­ne­go zada­nia.

[1] Wixári­ka (lm. Wixa­ri­ta­ri) jest endo­et­no­ni­mem, któ­rym okre­śla­ją sie­bie Huicho­le. Huichol jest egzo­et­no­ni­mem pocho­dzą­cym z języ­ka hisz­pań­skie­go.
[2] Bada­nia zre­ali­zo­wa­no na prze­strze­ni dwu­na­stu mie­się­cy, na prze­ło­mie 2016 i 2017 roku, w ośrod­ku COLSAN w San Luis Poto­si, sfi­nan­so­wa­ne zosta­ły przez SRE (Secre­ta­ría de Rela­cio­nes Exte­rio­res).
[3] Tuki­pa (lm. tuki­te) w języ­ku Wixári­ka dosłow­nie ozna­cza „miej­sce, gdzie znaj­du­je się tuki”. Ter­min ten sto­so­wa­ny jest jako okre­śle­nie ośrod­ka cere­mo­nial­ne­go, na któ­ry skła­da się głów­na świą­ty­nia na pla­nie okrę­gu (tuki), plac oraz pomniej­sze ado­ra­to­ria (xiri­ki­te, lp. xiri­ki). Ter­min xuku­ri­ka­me, lm. xuku­ri­ka­te, sto­so­wa­ny jest w odnie­sie­niu do jed­no­stek peł­nią­cych funk­cję (car­go) w cen­trum cere­mo­nial­nym tuki­pa.
[4] W języ­ku Wixári­ka ter­min yeiy­ari (wg. słow­ni­ka Gri­me­sa i McIn­to­sha 1954) tłu­ma­czo­ny jest jako (costum­bre) „oby­czaj”, „zwy­czaj” oraz „tra­dy­cja” (tra­di­ción). Według słow­ni­ka ter­mi­nów Wixári­ka, któ­re­go auto­rem jest Jesus Lara Chi­var­ra, ter­min yeiy­ari tłu­ma­czo­ny jest jako „kul­tu­ra” (cul­tu­ra), „zwy­cza­je” (costum­bres), „toż­sa­mość” (iden­ti­dad) (zob. Chi­var­ra 2013). W niniej­szym źró­dle pole seman­tycz­ne ter­mi­nu yeiy­ari powią­za­ne jest rów­nież z: yeiya (cami­na­ta) – „spa­cer”, „podróż”, yeika­me (cami­nan­te, pere­gri­no) – „wędro­wiec”, „piel­grzym” oraz yeika­ne (anda­rie­go) – „pie­chur”, „wędro­wiec”; zaś ter­min Yeimu­kwa­ri tłu­ma­czo­ny jest jako „Pra­dziad”, „Poto­mek”, „Przo­dek” (Ance­stro, Descen­dien­te, Ante­pa­sa­do) (Chi­var­ra 2013). Na potrze­bę oma­wia­nej tema­ty­ki ter­min costum­bre tłu­ma­czę jako „tra­dy­cja”, ponie­waż tłu­ma­cze­nie go jako „zwy­czaj” mogło­by nie odda­wać peł­ne­go zna­cze­nia ter­mi­nu yeiy­ari.

Czy­taj dalej:
http://indigena.edu.pl/6/Miedzy_tradycja_a_zobowiazaniem._Wprowadzenie_do_systemu_funkcji_xukurikate_-_Monika_Perun.pdf